Mowa zależna w języku angielskim

Mowa zależna, czyli Reported Speech, sprawia wiele problemów osobom, które uczą się języka angielskiego. Często temat ten jest wprowadzany, gdy uczniowie nie mają jeszcze ugruntowanej znajomości angielskich czasów. A ta umiejętność jest w tym przypadku bardzo ważna. Oprócz czasów gramatycznych trzeba też dobrze posługiwać się zaimkami i określeniami czasu. Jest więc tego trochę do zapamiętania i poukładania w głowie.

Zanim jednak zniechęcisz się i powiesz, że nie dasz rady, przeczytaj ten wpis.

Wyjaśnię ci najważniejsze zasady mowy zależnej, pokażę dwie tabele, które są bardzo przydatne. Pokażę też krok po kroku, jak rozwiązywać zadania.
Sam się przekonasz, że to jest  takie straszne.

Na początek krótkie objaśnienie, co to jest mowa zależna.

W zasadzie powinieneś to wiedzieć, bo w klasie VII szkoły podstawowej jest to omawiane na języku polskim.
Tak. My też to mamy. Z tym że w naszym języku, zazwyczaj nie sprawia nam to problemów.

Mowa niezależna a mowa zależna. Jaka jest różnica?

Mowa niezależna (Direct Speech) to dokładne przytoczenie czyichś słów. W języku angielskim używamy wtedy cudzysłowu.

Tom said: „I am tired.”
Tom powiedział: “Jestem zmęczony”

Anna said: „I like chocolate.”
Anna powiedziała: „Lubię czekoladę.”

Natomiast mowa zależna (Reported Speech) pozwala nam przekazać, co ktoś powiedział, ale bez cytowania jego dokładnych słów.

Tom said that he was tired.
Tom powiedział, że jest zmęczony.

Anna said that she liked chocolate.
Anna powiedziała, że lubi czekoladę.

Zwróć uwagę, że w drugim przypadku zmieniły się nie tylko cudzysłowy. Zmienił się również czas gramatyczny i zaimek osobowy. Zdania brzmią w dosłownym tłumaczeniu tak: Tom powiedział, że był zmęczony. Anna powiedziała, że lubiła czekoladę.
Ale nie możemy ich tak tłumaczyć. One po prostu mają taką budowę, ale treść wypowiedzi po polsku będzie w czasie teraźniejszym, tak, jak to pokazałam pod przykładami.

I właśnie tutaj pojawia się najwięcej problemów. To jest właśnie sedno tego tematu.

Jeśli czasownik wprowadzający wypowiedź (np. say, tell) występuje w czasie przeszłym (Past Simple), cofamy czas gramatyczny o jeden stopień.

Aby to zapamiętać, przydatna będzie poniższa tabela. Proponuję ja wydrukować i trzymać pod ręką w czasie wykonywania ćwiczeń.

Mowa niezależnaMowa zależna
Present SimplePast Simple
Present ContinuousPast Continuous
Present PerfectPast Perfect
Past SimplePast Perfect
Past ContinuousPast Perfect Continuous
willwould
cancould
maymight
musthad to

Ważne! Nie wszystkie czasy i czasowniki modalne ulegają zmianie. Nie cofamy już dalej czasu Past Perfect. Bez zmian pozostają również takie czasowniki modalne jak: could, would, should i might. Przedstawiona tabela pokazuje najważniejsze zmiany, które powinieneś znać, rozwiązując typowe szkolne ćwiczenia z mowy zależnej.

A teraz przyjrzyjmy się przykładom.

Present Simple → Past Simple

She said: „I work in a bank.”
She said that she worked in a bank.

Present Continuous → Past Continuous

He said: „I am watching TV.”
He said that he was watching TV.

Present Perfect → Past Perfect

My sister said: „I have lost my keys.”
My sister said that she had lost her keys.

Past Simple → Past Perfect

Dad said: „I bought a new phone.”
Dad said that he had bought a new phone.

Will → Would

She said: „I will call you.”
She said that she would call me.

Can → Could

He said: „I can swim.”
He said that he could swim.

Zmiana zaimków osobowych

Kolejna rzecz, o której trzeba pamiętać, to zaimki.
W mowie zależnej musimy dostosować je do osoby, która wypowiadała dane zdanie, oraz do osoby, której dotyczy wypowiedź.

Przykłady:

She said: „I like English.”
She said that she liked English.

Nie możemy powiedzieć: She said that I liked English.
Nie możemy też powiedzieć: She said that liked English.
Po słowie said musimy koniecznie wstawić słowo ona – she.

Peter said: „I will help you.”
Peter said that he would help me.

W tym przykładzie zwróć uwagę na to, że zmieniają się obydwa zaimki tzn. I, you.
Skoro Piotr powiedział: „Pomogę tobie”. To w mowie zależnej będzie: Piotr powiedział, że pomoże mi.
No bo komu innemu?

She said: „My parents are at home.”
She said that her parents were at home.

W tym przypadku moi rodzice zmieniają się na jej rodzice. Taka po prostu jest logika zdania.
Ona powiedziała: „Moi rodzice…” – Ona powiedziała, że jej rodzice…

Zwróć uwagę, że nie ma jednej automatycznej zasady np. takiej, że: : I zawsze zmienia się na he, a my zmienia się na her. Wszystko zależy od kontekstu.
I dlatego bywa trudne, bo wymaga zrozumienia zdania i przekształcenia go.

A jeśli masz problem z taką operacją na zdaniach w języku polskim, to w języku angielskim też nie będzie łatwo.

Zmiana określeń czasu i miejsca

Kiedy przekazujemy wypowiedź po pewnym czasie lub w innym miejscu, często musimy zmienić również określenia czasu i miejsca.
Najważniejsze zmiany przedstawia kolejna tabela:

Mowa niezależnaMowa zależna
todaythat day
yesterdaythe day before / the previous day
tomorrowthe next day / the following day
nowthen
last weekthe week before / the previous week
next weekthe next week / the following week
agobefore
herethere
thisthat
thesethose

Przykłady:

She said:  „I will see you tomorrow.”
She said that she would see me the next day.

He said: „I bought it yesterday.”
He said that he had bought it the day before.

Anna said: „I live here.”
Anna said that she lived there.

Mowa zależna – pytania (Reported Questions)

Teraz trochę trudniejsza część, ale bardzo ważna.
W mowie zależnej możemy przekazywać nie tylko czyjeś stwierdzenia, ale również pytania.
Wyróżniamy dwa podstawowe rodzaje pytań.

Pytania z użyciem słów pytających (WH-questions)

Jeżeli pytanie zaczyna się od słowa takiego jak:
what – co
where – gdzie
when – kiedy
why – dlaczego
who
– kto
how – jak

zachowujemy to słowo w mowie zależnej.
Ale najważniejsze: zmieniamy szyk zdania na oznajmujący.

Przykład:

He asked: „Where do you live?”
He asked me where I lived.

Nie mówimy: He asked me where did I live.

Kolejne przykłady:

She asked: „What are you doing?”
She asked me what I was doing.

Tom asked: „Why did you leave?”
Tom asked me why I had left.

Tina asked: „When will you come back?”
Tina asked me when I would come back.

Pytania typu YES / NO

Co zrobić, jeżeli pytanie nie zaczyna się od słowa pytającego?

Wtedy używamy IF lub WHETHER, czyli odpowiednika polskiego „czy”.
(W szkole whether pojawia się rzadko i uczniowie najczęściej stosują if.)

Przykłady:

He asked: „Are you tired?”
He asked me if I was tired.

She asked: „Do you like coffee?”
She asked me if I liked coffee.

My mum asked: „Have you finished your homework?”
My mum asked me whether I had finished my homework.

Powtórzę jeszcze raz: w mowie zależnej nie stosujemy szyku pytającego. Nie używamy również operatorów do, does i did w takiej formie jak w pytaniu bezpośrednim.

To bardzo ważne.

Na koniec zajmę się jeszcze jednym punktem, który sprawia problemy.
Dotyczy on dwóch czasowników, używanych w mowie zależnej: say i tell.

Say czy tell?

Obydwa czasowniki oznaczają „powiedzieć”, ale stosujemy je nieco inaczej.

SAY to powiedzieć coś.
natomiast
TELL to powiedzieć komuś coś.

Innymi słowy: po czasowniku tell musimy dodać osobę.

Przykłady:

He said that he was tired.
She said that she liked the film.
She said to me that she was hungry.

He told me that he was tired.
She told her parents that she liked the film.

Nie mówimy: He told that he was tired.

To jeszcze nie wszystko, jeśli chodzi o mowę zależną w języku angielskim. Będzie jeszcze jeden wpis, w którym omówię polecenia i prośby.

A teraz chcę pokazać krok po kroku, jak wykonywać typowe szkolne ćwiczenie, polegające na przekształcaniu wypowiedzi na mowę zależną.

Ćwiczenie krok po kroku

Polecenie:
Przekształć zdania w mowę zależną:

1. Tom said: „I am doing my homework now.”
2. Anna said: „I have never been to London.”
3. Mark said: „I will visit my grandparents tomorrow.”
4. Sarah asked me: „Do you like playing computer games?”

Omówienie ćwiczenia:
Przykład 1

Tom said: „I am doing my homework now.”

Rozpoczynamy tak, jak w przykładzie:
Tom said…
dopisujemy słowo that, czyli że:
Tom said that…
Sprawdzamy jaki czas jest w wypowiedzi: to Present Continuous. Zaglądamy do tabeli i dowiadujemy się, że musimy go zamienić na Past Continuous.
Sprawdzamy zaimki. W przykładzie jest zaimek I – ja. Kto to mówi? Tom. Zamieniamy więc zaimek na he.
Tom said that he was doing…
W przykładzie mamy słowo my i rzeczownik homework.
Moje zadanie domowe. Skoro to mówi Tom, to musimy je zamienić na jego zadanie domowe:
Tom said that he was doing his homework…
Ostatni wyraz to now. Ponownie zaglądamy do tabeli. Trzeba go zamienić na then.
Pierwszy przykład gotowy:
Tom said that he was doing his homework then.

Przykład 2
Anna said: „I have never been to London.”


Rozpoczynamy zdanie:
Anna said that…
Sprawdzamy czas: to Present Perfect. Zamieniamy go na Past Perfect. Zaimek I musimy zamienić na she,bo to mówi Anna, czyli ona:
Anna said that she had never been to London.
Gotowe. Jeszcze możesz upewnić się w tabeli, że słowa never na nic nie zamieniamy, po prostu zostaje.

Przykład 3

Mark said: „I will visit my grandparents tomorrow.”


Rozpoczynamy, jak zwykle:
Mark said that…
Sprawdzamy czas: will zamienimy na would a zaimek I na he.
Mark said that he would visit…
co ze słowem my? Oczywiście zamieniamy na his.
Mark said that he would visit his grandparents…
Sprawdzamy na co zamienić tomorrow:
Mark said that he would visit his grandparents the following day.

Przykład 4

Sarah asked me: „Do you like playing computer games?”


Tutaj mamy pytanie. Nie jest to pytanie, które zawiera wyraz pytający. To pytanie ogólne z operatorem, więc zastosujemy if, czyli czy:
Sarah asked me if…
Co z zaimkiem you? Sarah pyta: Czy lubisz grać…? Mówi ty, czyli do mnie, pyta mnie czy ja lubię grać:
Sarah asked me if I…
Sprawdzamy czas, to Present Simple,zamieniamy więc zdanie na Past Simple:
Sarah asked me if I liked playing computer games.

Myślę, że te kilka przykładów dobrze pokazuje, krok po kroku jak rozwiązywać zadania z mowy zależnej w języku angielskim.
Potrzebujesz jednak więcej ćwiczeń.

Znajdziesz je poniżej:

Mowa zależna – proste zdania twierdzące.
Mowa zależna – ćwiczenie zdań twierdzących i przeczących, w których trzeba zmienić nie tylko czas gramatyczny ale też zaimek osobowy, wskazujący i określenia czasu.
Mowa zależna – 40 zdań o różnym stopniu trudności do przećwiczenia
Reported speech – mowa zależna – 40 przykładów, raczej trudne; warto przećwiczyć po przerobieniu wcześniejszych ćwiczeń.

Możesz też pobrać umieszczone we wpisie TABELE DO DRUKU.

FILM- MOWA ZALEŻNA:

Dla osób, które wolą oglądać niż pisać polecam film z transformacjami. Są w nim podane zdania, które następnie są przekształcone w mowę zależną. Między transformacjami jest kilka sekund na samodzielne wymyślenie prawidłowej odpowiedzi. Film nie zawiera polskiego tłumaczenia zdań dlatego nie nadaje się dla każdego. Wkrótce przygotuję łatwiejszą wersję dla uczniów z problemami.

Powodzenia w nauce!