Tytuł mojego dzisiejszego wpisu nawiązuje do słów mojej dawnej nauczycielki języka angielskiego.
Lata minęły a ja nie wymyśliłam niczego lepszego, niż pokazywanie budowy angielskiego zdania na trzech palcach ręki.
Pierwszy palec to podmiot, drugi – orzeczenie a trzeci to dopełnienie, czyli reszta zdania.
Pomiędzy tymi palcami pojawia się też w razie potrzeby operator, czyli palec prawej ręki.
Cały sęk jednak w tym, że uczniowie z problemami nie bardzo radzą sobie z nazwami części zdania, bo oprócz problemów z językiem angielskim mają też problemy z językiem polskim.
Dlatego też postanowiłam zastosować uproszczone nazewnictwo:
PODMIOT – czyli wykonawca czynności oczywiście pozostaje w swoim brzmieniu. Nazwa ta już się przyjęła i jest powszechnie stosowana podczas nauki języków, więc nie będę jej zamieniać na nic innego;
To nasz pierwszy palec.
CZASOWNIK – inaczej orzeczenie, to czynność wykonywana przez podmiot.
To nasz drugi palec.
RESZTA ZDANIA – mówiąc to mam na myśli dopełnienie, ale myślę, że takie wyrażenie będzie łatwiejsze do zrozumienia.
To nasz trzeci palec.
Czyli, zobaczcie: każde angielskie zdanie możemy pokazać na palcach jednej ręki!
Dodatkowo potrzebujemy jeszcze operatora.
Ale czym jest operator?
Wiele osób może złapać się za głowę w tym momencie twierdząc, że pierwszy raz słyszą to słowo.
Podczas nauki w szkole podstawowej takiej terminologii po prostu się nie używa.
Najczęściej nauczyciele wskazują tylko konkretne słowo, które pełni rolę operatora w danym czasie gramatycznym, a niekiedy nazywają je czasownikiem pomocniczym.
Wydaje mi się jednak, że skoro konkretne słowa pełnia konkretne funkcje w języka, a w dodatku występują w stałych miejscach w zdaniu to warto stosować względem nich uniwersalne nazewnictwo.
Dlatego ja w moich wpisach będę się posługiwała słowem operator.
OPERATOR – to słowo, za pomocą którego tworzymy zdania pytające i przeczące. W każdym czasie jest inny operator. W zdaniach pytających operator występuje przed podmiotem, a w przeczących po podmiocie razem z ze słowem not.
To jest nasz palec wskazujący drugiej ręki, który będziemy przesuwać, w zależności od potrzeby. Jeżeli będziemy potrzebowali not, to połączymy go z kciukiem.
Ot i cała filozofia!
Uproszczona, oczywiście, ale wpadająca w oko i pomagająca zapamiętać szyk angielskiego zdania.
W sam raz dla uczniów, którzy są wzrokowcami lub podczas nauki lubią wesprzeć się gestem.
Może mój opis brzmi nieco zawile i trudno wam przez niego przebrnąć, ale wierzcie mi, to wcale zawiłe nie jest i wielu osobom pokazywanie na palcach uporządkowało wiedzę i przywróciło wiarę we własne możliwości.
Zdanie twierdzące
Zdanie twierdzące w języku angielskim zbudowane jest tak:
Oczywiście w niektórych czasach w zdaniach twierdzących pojawia się też operator. Możemy to pominąć w naszej ilustracji i traktować go razem z czasownikiem jako orzeczenie. W naszych schematach chodzi o to aby były maksymalnie proste i zapadające w pamięć. Ale wnikliwy uczeń wyłapie nieścisłość, dlatego przypadkach omówię to dokładniej.
Zdanie przeczące
Budowa zdania przeczącego jest następująca:
Zauważmy, że wygląda ono bardzo podobnie do zdania oznajmującego, tylko po podmiocie pojawił sie operator razem ze słowem przeczącym 'not’.
Zdanie pytające
A oto schemat zdania pytającego. Gdy patrzymy na te kolorowe kółeczka to wszystko wydaje się proste, jednak dla uczniów jest to najtrudniejszy rodzaj zdania.
Aby dobrze radzić sobie z powyższymi schematami, należy dokonać jeszcze pewnych uściśleń:
Jeżeli chodzi o podmiot, to bierzemy pod uwagę wszystkie wyrazy określające osobę wykonującą czynność a nie tylko pierwsze słowo.
W zdaniu: Moja najstarsza ciocia odwiedza nas raz w roku.
podmiotem będzie moja najstarsza ciocia, a nie słowo moja, jak twierdzą niektórzy uczniowie.
A w zdaniu : Kolega Michała gra w koszykówkę.
podmiotem będzie kolega Michała.
Operator zależy zawsze od czasu, który w danym momencie używamy np. do lub does w czasie Present Simple, will w czasie Future Simple itp. W przeczeniach do operatora zawsze dodajemy wyraz przeczący not. W przykładach, które umieściłam niżej, używam tylko form pełnych, aby dobrze można było wszystko rozróżnić.
Jeżeli chodzi o czasownik, to zawsze mamy na myśli czasownik, który opisuje czynność wykonywaną przez podmiot. Nie zauważyłam dotąd, by uczniowie mieli z nim jakieś problemy, przynajmniej w podstawowych czasach. Jeżeli coś było nie tak, to wynikało to raczej z braku znajomości form czasownika lub zasad związanych z czasem, w którym jest stosowany, a nie z problemów z budową zdania.
Przykłady zdań
Oto kilka prostych przykładów zdań w różnych czasach, które potwierdzają zasadę, że SZYK ZDANIA TO ŚWIĘTOŚĆ:
Czas Present Simple
Czas Past Simple
Czas Present Perfect
Czas Future Simple
Jeżeli komuś pomaga taka wizualizacja, to warto podczas nauki każdego z angielskich czasów pobawić się kolorami. Można też napisać zdania na kolorowych kartkach, przesuwać i układać je wedle potrzeb.
Na pewno wielu uczniom pomaga 'odhaczanie’ wyrazów na trzech palcach ręki. A jeśli ktoś zatnie się próbując ułożyć zdanie po angielsku i nie będzie wiedzieć co zrobić, to mam jedną, dobrą radę:
Nie wiesz od czego zacząć?
Zacznij od podmiotu!!!